Aport pozwala objąć udziały w spółce z o.o. bez wpłacania gotówki. Zamiast pieniędzy wspólnik przekazuje spółce określony składnik majątku: nieruchomość, samochód, maszynę, wierzytelność, znak towarowy albo prawa do oprogramowania. Nie oznacza to jednak, że każdy wartościowy przedmiot automatycznie nadaje się na wkład. Musi być zbywalny, możliwy do wycenienia i przydatny jako składnik majątku spółki.
Największe ryzyko nie polega na samym wyborze aportu, lecz na jego nieprecyzyjnym opisaniu albo zawyżeniu wartości. Źle przygotowany wkład może wywołać spór między wspólnikami, odpowiedzialność wobec spółki, komplikacje podatkowe, a nawet odmowę rejestracji zmiany w KRS. Dlatego decyzję o aporcie trzeba zacząć od sprawdzenia prawa własności i zdolności aportowej danego składnika, a dopiero później ustalać, ile udziałów otrzyma wspólnik.
Co można wnieść aportem, a co nie przejdzie kontroli prawnej?
Przedmiot aportu powinien mieć konkretną wartość majątkową i nadawać się do skutecznego przeniesienia na spółkę. Po wniesieniu wkładu to spółka — a nie dotychczasowy właściciel — ma móc nim rozporządzać, korzystać z niego lub dochodzić wynikających z niego praw.
Najczęściej aportem są:
- nieruchomości, lokale, grunty i udziały we współwłasności;
- samochody, maszyny, urządzenia, wyposażenie i zapasy;
- przedsiębiorstwo albo jego zorganizowana część;
- udziały lub akcje w innych spółkach;
- wierzytelności, także wierzytelność wspólnika wobec spółki, o ile może zostać skutecznie przeniesiona;
- patenty, znaki towarowe, wzory przemysłowe i inne zbywalne prawa własności przemysłowej;
- autorskie prawa majątkowe, na przykład do programu komputerowego, projektu graficznego, dokumentacji technicznej lub utworu;
- domeny internetowe i inne prawa umowne, jeżeli umowa albo regulamin pozwalają na ich przeniesienie.
Samo stwierdzenie, że wspólnik „wnosi markę”, „know-how” albo „oprogramowanie”, jest zbyt ogólne. Trzeba wskazać, jakie dokładnie prawa przechodzą na spółkę, kto jest ich właścicielem, czy nie zostały wcześniej udzielone na wyłączność innej osobie oraz czy ich przeniesienie nie wymaga zgody kontrahenta.
W praktyce najwięcej problemów pojawia się przy prawach autorskich. To, że wspólnik stworzył stronę internetową, aplikację albo identyfikację wizualną, nie zawsze oznacza, że posiada pełne prawa majątkowe. Projekt mógł powstać w ramach stosunku pracy, z udziałem podwykonawców albo przy użyciu elementów objętych licencją. Przed wniesieniem takiego aportu należy prześledzić cały łańcuch nabycia praw.
Aportem do spółki z o.o. nie mogą być natomiast:
- świadczenie pracy lub usług;
- prawa niezbywalne;
- samo doświadczenie, reputacja lub osobiste kompetencje wspólnika;
- przyszła obietnica wykonania projektu;
- przedmiot, którym wspólnik nie może swobodnie rozporządzać.
Zakaz wnoszenia pracy i usług nie pozwala obejść przepisów poprzez wpisanie do umowy spółki, że udział zostanie pokryty „zarządzaniem firmą przez dwa lata” albo „wykonaniem kampanii reklamowej”. Takie świadczenia mogą zostać uregulowane osobną umową, ale nie pokrywają udziałów w spółce z o.o.
Trzeba też sprawdzić obciążenia. Samochód objęty leasingiem zazwyczaj nie należy do korzystającego, a nieruchomość może być obciążona hipoteką, służebnością lub roszczeniem osoby trzeciej. Obciążenie nie zawsze wyklucza aport, lecz wpływa na wycenę i na to, czy składnik rzeczywiście będzie użyteczny dla spółki.
Jak prawidłowo wnieść aport i ustalić jego wartość?
W umowie spółki należy szczegółowo wskazać:
- osobę wnoszącą aport;
- przedmiot wkładu niepieniężnego;
- liczbę udziałów obejmowanych w zamian;
- wartość nominalną tych udziałów.
Opis powinien pozwalać jednoznacznie rozpoznać przedmiot. Przy samochodzie podaje się między innymi markę, model, numer VIN i rok produkcji. Przy nieruchomości — adres, numer księgi wieczystej, oznaczenie działki oraz zakres przenoszonego prawa. Wierzytelność wymaga wskazania dłużnika, źródła, kwoty i terminu wymagalności. W przypadku znaku towarowego potrzebny jest numer prawa ochronnego lub precyzyjne określenie zgłoszenia.
Jeżeli aport jest wnoszony przy zakładaniu spółki, jego opis powinien znaleźć się bezpośrednio w umowie spółki. Przy późniejszym podwyższeniu kapitału konieczne są odpowiednia uchwała, oświadczenie o objęciu udziałów oraz skuteczne przeniesienie składnika na spółkę. Podwyższenie kapitału staje się skuteczne dopiero po wpisie do KRS. Zarząd powinien zgłosić je do rejestru w terminie sześciu miesięcy od podjęcia uchwały; po przekroczeniu tego terminu uchwała co do zasady traci skuteczność.
Forma dokumentów zależy od rodzaju aportu. Nieruchomość wymaga aktu notarialnego. Przy prawach autorskich umowa przenosząca autorskie prawa majątkowe musi mieć formę pisemną, a pola eksploatacji powinny być wymienione wprost. W przypadku udziałów w innej spółce z o.o. trzeba zachować formę wymaganą dla ich zbycia i sprawdzić, czy umowa tej spółki nie uzależnia transakcji od zgody.
Spółka z o.o. zakładana przy wykorzystaniu wzorca umowy w systemie S24 może być utworzona wyłącznie za wkłady pieniężne. Gdy od początku planowany jest aport, potrzebna jest umowa zawarta u notariusza. Minimalny kapitał zakładowy spółki z o.o. wynosi 5000 zł, a wartość nominalna jednego udziału nie może być niższa niż 50 zł. Sam fakt, że aport jest wart znacznie więcej, nie wymusza podwyższenia wartości nominalnej udziałów do pełnej wartości składnika. Nadwyżka może zostać przekazana na kapitał zapasowy jako agio.
Przykład: wspólnik wnosi maszynę wartą 100 000 zł i obejmuje udziały o łącznej wartości nominalnej 20 000 zł. Pozostałe 80 000 zł może zasilić kapitał zapasowy. Nie można natomiast objąć udziałów poniżej ich wartości nominalnej.
W spółce z o.o. przepisy nie wymagają standardowo badania aportu przez biegłego rewidenta, jak ma to miejsce przy części wkładów do spółki akcyjnej. Nie oznacza to dowolności. Wartość trzeba umieć obronić dokumentami. W zależności od przedmiotu mogą to być:
- operat szacunkowy nieruchomości;
- wycena rzeczoznawcy samochodowego lub maszynowego;
- porównanie ofert rynkowych;
- dokumentacja księgowa i techniczna;
- analiza zdolności wierzytelności do odzyskania;
- wycena praw własności intelektualnej;
- umowy, faktury i protokoły potwierdzające pochodzenie składnika.
Cena zakupu nie zawsze odpowiada bieżącej wartości aportu. Pięcioletnia maszyna kupiona za 300 000 zł nie jest automatycznie warta 300 000 zł w dniu wniesienia. Z kolei znak towarowy nie powinien być wyceniany wyłącznie na podstawie kosztu stworzenia logo. Liczy się rzeczywista wartość prawa, jego rozpoznawalność, możliwość generowania przychodów i ograniczenia w korzystaniu.
Zawyżenie wartości aportu nie jest drobnym błędem księgowym. Jeżeli wartość wkładu została znacznie zawyżona w stosunku do wartości zbywczej w chwili zawarcia umowy spółki, wspólnik oraz członkowie zarządu, którzy wiedząc o tym zgłosili spółkę do rejestru, mogą odpowiadać solidarnie za wyrównanie brakującej wartości. Tej odpowiedzialności nie można skutecznie wyłączyć umową.
Niebezpieczne jest również zaniżenie aportu. Może ono prowadzić do niekorzystnego rozkładu udziałów, pokrzywdzenia wspólnika wnoszącego składnik albo sporów z organami podatkowymi. Najbezpieczniejszą podstawą decyzji jest wartość rynkowa ustalona na dzień wniesienia, udokumentowana metodą odpowiednią dla danego aktywa.
Podatki, odpowiedzialność i koszty, które trzeba policzyć przed podpisaniem umowy
Aport jest transakcją majątkową, a nie wyłącznie techniczną zmianą w umowie spółki. Może wywołać skutki w podatku dochodowym, VAT i PCC. Ich zakres zależy od tego, kto wnosi wkład, co jest jego przedmiotem, w jaki sposób składnik był dotychczas wykorzystywany oraz czy aport obejmuje pojedyncze aktywo, przedsiębiorstwo czy zorganizowaną część przedsiębiorstwa.
Po stronie wspólnika objęcie udziałów w zamian za aport może powodować powstanie przychodu podatkowego. Szczególne zasady dotyczą wkładu w postaci przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części. Nie wolno jednak zakładać, że samo nazwanie zestawu aktywów „zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa” zapewni neutralność podatkową. Taki zespół powinien być wyodrębniony organizacyjnie, finansowo i funkcjonalnie oraz umożliwiać prowadzenie samodzielnej działalności.
Aport może również podlegać VAT, jeżeli wnoszący działa przy tej czynności jako podatnik VAT. Trzeba wtedy ustalić między innymi:
- czy przedmiot jest towarem, prawem lub usługą w rozumieniu przepisów VAT;
- czy transakcja korzysta ze zwolnienia;
- jaka jest podstawa opodatkowania;
- czy spółce przysługuje prawo do odliczenia;
- czy konieczna jest korekta podatku odliczonego wcześniej przez wspólnika.
Wniesienie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa pozostaje poza zakresem VAT, ale kwalifikacja musi wynikać z rzeczywistego sposobu zorganizowania majątku. Sam pakiet kilku urządzeń, strony internetowej i bazy klientów nie zawsze tworzy zorganizowaną część przedsiębiorstwa.
Przy utworzeniu spółki albo podwyższeniu kapitału zakładowego trzeba uwzględnić również podatek od czynności cywilnoprawnych. Stawka PCC od umowy spółki i jej kwalifikowanych zmian wynosi zasadniczo 0,5%, przy czym sposób obliczenia podstawy pozwala uwzględnić określone ustawowo odliczenia. To spółka jest podatnikiem, ale gdy czynność jest dokonywana w formie aktu notarialnego, podatek może zostać pobrany przez notariusza jako płatnika. Sposób rozliczenia należy ustalić przed zawarciem aktu, a nie po rejestracji.
Do kosztów operacji mogą dojść:
- taksa notarialna i VAT od usług notariusza;
- opłata sądowa za wpis do KRS;
- opłata za ogłoszenie wymaganych danych;
- wynagrodzenie rzeczoznawcy lub doradcy;
- koszt uzyskania dokumentów, odpisów i zaświadczeń;
- opłaty związane z przeniesieniem praw lub aktualizacją rejestrów;
- podatek dochodowy, VAT albo PCC zależnie od konstrukcji transakcji.
Przy nieruchomości trzeba także sprawdzić księgę wieczystą, przeznaczenie gruntu, umowy najmu, obciążenia oraz ewentualne prawa pierwokupu. Przy wierzytelności priorytetem jest wypłacalność dłużnika. Wierzytelność o nominale 200 000 zł, której od dwóch lat nie udało się odzyskać, nie powinna być wyceniana tak samo jak należność bezsporna, zabezpieczona i płatna za miesiąc.
Po wniesieniu aportu zarząd powinien dopilnować faktycznego przejęcia składnika. Sam wpis w umowie spółki nie zastępuje wydania samochodu, przekazania dokumentacji technicznej, aktualizacji wpisu w księdze wieczystej, przekazania haseł administracyjnych czy ujawnienia nowego właściciela znaku towarowego. Brak tego etapu tworzy sytuację, w której spółka wykazuje aktywo, ale nie może z niego normalnie korzystać.
FAQ
Czy aportem można wnieść własną pracę albo przyszłe usługi?
Nie. Praca i świadczenie usług nie mogą pokrywać udziałów w spółce z o.o. Można je rozliczać na podstawie odrębnej umowy.
Czy aport zawsze podwyższa kapitał zakładowy?
Aport służy pokryciu obejmowanych udziałów, więc przy istniejącej spółce najczęściej towarzyszy podwyższeniu kapitału. Część jego wartości może jednak trafić na kapitał zapasowy jako agio.
Czy wycena rzeczoznawcy jest obowiązkowa?
Nie w każdym przypadku. Powinna zostać zlecona wtedy, gdy wartość nie wynika z łatwo dostępnych cen rynkowych albo gdy pomyłka może istotnie zmienić układ udziałów i odpowiedzialność wspólników.
Czy można wnieść samochód kupiony na kredyt?
Tak, jeżeli wspólnik jest jego właścicielem i umowa finansowania nie zakazuje rozporządzania pojazdem. Samochodu leasingowanego zazwyczaj nie można wnieść, ponieważ należy do finansującego.
Czy aport nieruchomości wymaga notariusza?
Tak. Przeniesienie własności nieruchomości wymaga aktu notarialnego. Trzeba też uwzględnić aktualizację księgi wieczystej.
Kiedy spółka może zacząć korzystać z aportu?
Po skutecznym przeniesieniu danego składnika i jego wydaniu spółce. W przypadku podwyższenia kapitału sama zmiana wysokości kapitału staje się skuteczna dopiero po wpisie do KRS.
Czy aport może mieć większą wartość niż obejmowane udziały?
Tak. Nadwyżka ponad wartość nominalną udziałów może zostać przekazana na kapitał zapasowy. Udziałów nie wolno natomiast obejmować poniżej ich wartości nominalnej.
Kto odpowiada za zawyżoną wartość aportu?
W określonych przypadkach odpowiedzialność ponosi wspólnik wnoszący wkład oraz członkowie zarządu, którzy wiedzieli o znacznym zawyżeniu i mimo to zgłosili spółkę do rejestru.
Pierwszym krokiem nie powinno być ustalanie liczby udziałów. Najpierw trzeba potwierdzić, kto jest właścicielem składnika, czy można go przenieść oraz jakie obciążenia i podatki wiążą się z transakcją. Dopiero na podstawie tych informacji należy zlecić wycenę, wybrać właściwą formę umowy i ustalić podział wartości między kapitał zakładowy a zapasowy. Najdroższy błąd to wniesienie aktywa, które na papierze wygląda dobrze, lecz prawnie nie należy do wspólnika albo w praktyce nie może być używane przez spółkę.
