Strategia drabiny obligacji nie służy do zgadywania, kiedy stopy procentowe osiągną szczyt. Jej sens jest bardziej praktyczny: podzielić kapitał między obligacje o różnych terminach wykupu, aby pieniądze wracały do inwestora regularnie, zamiast całej kwoty jednego dnia za pięć czy dziesięć lat. Dzięki temu nie trzeba również reinwestować całego portfela w jednym, potencjalnie bardzo niekorzystnym momencie.
Najprostszy przykład wygląda tak: inwestor ma 50 000 zł i tworzy pięć równych szczebli po 10 000 zł, których terminy wykupu przypadają kolejno w 2027, 2028, 2029, 2030 i 2031 roku. Gdy pierwszy pakiet obligacji zostanie wykupiony, inwestor może wykorzystać pieniądze albo ponownie kupić obligacje z terminem zapadalności w 2032 roku. Jeśli wybierze drugą opcję, drabina przesuwa się o kolejny rok.
To rozwiązanie ma konkretną przewagę: zmniejsza ryzyko reinwestycji całego kapitału przy wyjątkowo niskich stopach procentowych, ale jednocześnie nie blokuje wszystkich pieniędzy w obligacjach długoterminowych. Nie jest natomiast sposobem na zagwarantowanie najwyższego możliwego zysku. W określonych warunkach portfel zbudowany wyłącznie z krótkich albo wyłącznie z długich obligacji zarobi więcej.
Drabina działa wtedy, gdy terminy wykupu są zaplanowane z góry
Klasyczna drabina obligacji składa się ze „szczebli”, czyli części portfela przypisanych do kolejnych terminów zapadalności. Można ustawić je co trzy miesiące, co pół roku, co rok albo w innych odstępach odpowiadających planowanym wydatkom.
Przy kapitale 50 000 zł pięcioletnia drabina z rocznym odstępem może wyglądać tak:
-
10 000 zł – obligacje wykupywane w 2027 roku,
-
10 000 zł – obligacje wykupywane w 2028 roku,
-
10 000 zł – obligacje wykupywane w 2029 roku,
-
10 000 zł – obligacje wykupywane w 2030 roku,
-
10 000 zł – obligacje wykupywane w 2031 roku.
Jeżeli inwestor nie potrzebuje pieniędzy z pierwszego wykupu, przeznacza je na obligacje zapadające pięć lat później. Po uruchomieniu całego mechanizmu co roku dojrzewa jeden fragment portfela.
Tu pojawia się najważniejsza cecha strategii. Załóżmy, że po zbudowaniu drabiny stopy procentowe mocno rosną. Cztery starsze części portfela nadal pracują na wcześniejszych warunkach, ale pierwszą zapadającą transzę można już reinwestować przy wyższej rentowności. Inwestor nie musi czekać kilku lat, aż uwolni się cały kapitał.
Gdy stopy spadają, sytuacja odwraca się. Nowe środki trzeba reinwestować na gorszych warunkach, lecz część starszych obligacji o stałym oprocentowaniu nadal zachowuje poprzednią, wyższą stopę. Drabina amortyzuje więc oba scenariusze, zamiast stawiać cały portfel na jedną prognozę dotyczącą stóp procentowych.
To szczególnie istotne przy obligacjach kupowanych na rynku wtórnym. Cena obligacji o stałym kuponie może wyraźnie spaść, gdy rynkowe stopy procentowe rosną. Jeżeli inwestor musi sprzedać papier przed terminem, strata cenowa staje się realna. Jeśli może zaczekać do wykupu, krótkoterminowe wahania ceny mają znacznie mniejsze znaczenie — przy założeniu, że emitent wywiąże się ze zobowiązań.
Dlatego przed zakupem trzeba określić cztery rzeczy, w tej właśnie kolejności:
-
Kiedy pieniądze będą potrzebne?
-
Jak często ma następować wykup kolejnej części portfela?
-
Jakiego ryzyka kredytowego inwestor jest gotowy się podjąć?
-
Dopiero potem — które obligacje oferują odpowiednią rentowność.
Odwrócenie tej kolejności jest częstym błędem. Kupowanie papieru tylko dlatego, że pokazuje atrakcyjne 7 czy 8% rentowności, a dopiero później zastanawianie się, czy jego pięcioletni termin wykupu odpowiada planowi finansowemu, nie jest budowaniem drabiny. To przypadkowy portfel obligacji.
Jak zbudować drabinę w polskich realiach
Polski inwestor detaliczny ma dwie podstawowe drogi: detaliczne obligacje oszczędnościowe Skarbu Państwa oraz obligacje skarbowe lub korporacyjne notowane na rynku wtórnym, m.in. na GPW Catalyst.
Detaliczne obligacje skarbowe są prostsze operacyjnie. Nie trzeba analizować ceny rynkowej ani spreadu kupna i sprzedaży, a cena jednej nowej obligacji wynosi 100 zł. Problem polega na tym, że aktualna oferta nie została zaprojektowana specjalnie pod klasyczną drabinę 1–2–3–4–5 lat.
W ofercie na sierpień 2026 roku znajdują się między innymi:
-
ROR0827 – 1 rok: 4,00% w pierwszym miesięcznym okresie, później stopa referencyjna NBP + 0,00 pkt proc.; odsetki wypłacane co miesiąc,
-
DOR0828 – 2 lata: 4,15% w pierwszym miesiącu, później stopa referencyjna NBP + 0,15 pkt proc.; odsetki wypłacane co miesiąc,
-
TOS0829 – 3 lata: stałe oprocentowanie 4,40% rocznie przez trzy lata, z roczną kapitalizacją i wypłatą przy wykupie,
-
COI0830 – 4 lata: 4,75% w pierwszym roku, następnie inflacja + 1,50 pkt proc.,
-
EDO0836 – 10 lat: 5,35% w pierwszym roku, następnie inflacja + 2,00 pkt proc., z kapitalizacją odsetek.
Są również trzymiesięczne OTS1126, oprocentowane na 2,00% w skali roku.
Pierwszy praktyczny wniosek jest prosty: z detalicznych papierów można obecnie stworzyć naturalne szczeble 1-, 2-, 3- i 4-letni, ale nie ma standardowej obligacji pięcioletniej. Wpychanie EDO o terminie dziesięcioletnim jako „piątego szczebla” tylko po to, żeby tabela wyglądała równo, nie ma sensu.
Jeżeli dokładnie pięcioletni termin jest potrzebny, można szukać odpowiedniej obligacji skarbowej na rynku wtórnym. Wtedy trzeba jednak sprawdzić nie sam kupon, lecz przede wszystkim rentowność do wykupu, cenę zakupu, narosłe odsetki, termin wykupu, prowizję maklerską i płynność danego papieru.
Drugi sposób polega na budowaniu drabiny kalendarzowej poprzez zakupy tej samej kategorii obligacji w różnych miesiącach.
Przykład: zamiast jednorazowego zakupu ROR za 12 000 zł można przez 12 miesięcy kupować obligacje za około 1 000 zł miesięcznie. Po pełnym roku zaczynają powstawać kolejne miesięczne terminy wykupu. Inwestor uzyskuje w ten sposób znacznie częstszy dostęp do kapitału niż przy jednym dużym zakupie.
Ten wariant ma sens dla osoby, która systematycznie odkłada pieniądze. Ma też wadę: pełna drabina nie powstaje od razu. Trzeba ją stopniowo zbudować.
Przy obligacjach oszczędnościowych trzeba jeszcze uwzględnić koszt wyjścia przed terminem. Dla nowych emisji opłata za przedterminowy wykup jednej obligacji wynosi:
-
ROR – 0,50 zł,
-
DOR – 0,70 zł,
-
TOS – 1,00 zł,
-
COI – 2,00 zł,
-
EDO – 3,00 zł.
Przy pakiecie o wartości nominalnej 10 000 zł, czyli 100 obligacjach, oznacza to odpowiednio 50, 70, 100, 200 lub 300 zł opłaty. To już kwoty, których nie powinno się ignorować przy planowaniu płynności.
W przypadku trzymiesięcznych OTS opłaty za przedterminowy wykup nie ma, ale wcześniejsze zakończenie inwestycji oznacza brak odsetek.
Dochodzi podatek. Standardowo dochód z obligacji osoby fizycznej podlega 19-procentowemu podatkowi od dochodów kapitałowych. Jeżeli odsetki brutto wynoszą 1 000 zł, po podatku pozostaje 810 zł. Dlatego porównując obligację z lokatą, funduszem czy innym instrumentem, należy porównywać wartości po opodatkowaniu, a nie reklamowane oprocentowanie brutto.
Przy wieloletniej drabinie warto również osobno przeanalizować IKE. Limit wpłat na IKE w 2026 roku wynosi 28 260 zł. Korzyść podatkowa może mieć duże znaczenie przy wieloletnim reinwestowaniu odsetek, ale tylko po spełnieniu ustawowych warunków wypłaty z IKE. Nie należy traktować konta emerytalnego jako substytutu płynnej części portfela.
Największą korzyścią nie jest wyższy zysk, lecz mniejsza zależność od jednej decyzji
Drabina obligacji ma przewagę nad pojedynczym zakupem przede wszystkim tam, gdzie inwestor nie chce uzależniać kilkuletniego wyniku od jednego momentu wejścia na rynek.
Najważniejsze korzyści są cztery.
Pierwsza to ograniczenie ryzyka reinwestycji. Nie trzeba odnawiać 100% portfela wtedy, gdy oprocentowanie jest wyjątkowo niskie. W każdym terminie nowych warunków potrzebuje tylko część kapitału.
Druga to przewidywalna płynność. Jeżeli wiadomo, że za dwa lata potrzebne będzie 30 000 zł na wkład własny albo remont, można stworzyć szczebel odpowiadający właśnie temu terminowi, zamiast później sprzedawać długoterminowe obligacje w przypadkowym momencie.
Trzecia to mniejsza potrzeba prognozowania stóp procentowych. Inwestor nie musi rozstrzygać, czy RPP obniży stopy za trzy miesiące, dziewięć miesięcy czy za rok. Część środków i tak będzie regularnie reinwestowana.
Czwarta to dyscyplina. Portfel ma ustalone zasady. Gdy obligacja zostaje wykupiona, inwestor z góry wie, czy pieniądze przeznacza na wydatek, czy kupuje kolejny najdłuższy szczebel.
Nie oznacza to, że strategia jest zawsze najlepsza.
Jeżeli stopy procentowe szybko wzrosną i pozostaną wysokie, portfel złożony wyłącznie z bardzo krótkich obligacji może szybciej skorzystać z nowych warunków niż drabina zawierająca długie papiery o stałym oprocentowaniu.
Jeżeli natomiast stopy gwałtownie spadną, inwestor, który wcześniej kupił długoterminowe obligacje o wysokiej stałej rentowności, może znaleźć się w lepszej sytuacji niż właściciel drabiny, który co roku musi reinwestować część środków przy niższych stopach.
Drabina jest kompromisem, a nie zakładem o maksymalny wynik.
Trzeba też pilnować rodzaju obligacji. TOS o stałym oprocentowaniu 4,40% zachowuje się inaczej niż COI indeksowane inflacją albo ROR zależne od stopy referencyjnej NBP. Sam termin wykupu nie wystarcza do oceny portfela.
W przypadku obligacji korporacyjnych dochodzi jeszcze ważniejszy problem: ryzyko emitenta. Pięć obligacji zapadających w pięciu kolejnych latach, ale wyemitowanych przez tę samą spółkę, tworzy dywersyfikację terminów, lecz nie ryzyka kredytowego. Problemy jednego emitenta mogą dotknąć wszystkich pięciu szczebli.
Przy korporacyjnej drabinie należy więc rozkładać portfel nie tylko według dat wykupu, ale również między emitentów i — przy większym portfelu — branże. Trzeba też sprawdzić możliwość wcześniejszego wykupu przez emitenta. Obligacja z opcją call może zostać spłacona przed planowanym terminem i zwyczajnie zepsuć przygotowany harmonogram.
Kolejna niedogodność to płynność. Na Catalyst nie każdą serię da się szybko sprzedać po rozsądnej cenie. Przy niewielkim obrocie różnica między najlepszą ofertą kupna i sprzedaży może sprawić, że wcześniejsze wyjście będzie znacznie droższe, niż sugerowałby sam wykres rentowności.
Podobnie należy podchodzić do obligacji zagranicznych. Jeśli przyszły wydatek będzie w złotych, kupowanie papierów denominowanych w euro lub dolarach dodaje ryzyko walutowe. Dobrze skonstruowana drabina terminów może wtedy zostać całkowicie zdominowana przez zmianę kursu EUR/PLN albo USD/PLN.
FAQ
Czy drabina obligacji chroni przed wzrostem stóp procentowych?
Nie całkowicie. Ogranicza jego konsekwencje, ponieważ kolejne części portfela są regularnie reinwestowane. Starsze obligacje o stałym oprocentowaniu mogą jednak przez pewien czas oferować niższą stopę niż nowe emisje.
Czy lepiej robić drabinę z obligacji stało- czy zmiennoprocentowych?
Nie ma jednej właściwej odpowiedzi. Przy wydatku o konkretnym terminie ważniejsza jest data wykupu. Stałe oprocentowanie daje większą przewidywalność nominalnego wyniku, zmienne szybciej reaguje na stopy procentowe, a obligacje indeksowane inflacją mogą lepiej pasować do wieloletniego oszczędzania.
Ile szczebli powinna mieć drabina?
Tyle, ile wynika z harmonogramu potrzeb. Przy pięcioletnim horyzoncie częstym rozwiązaniem jest pięć rocznych szczebli. Jeżeli potrzebna jest większa płynność, odstępy można skrócić do sześciu lub trzech miesięcy. Zbyt duża liczba małych pozycji zwiększa natomiast pracochłonność i może podnosić koszty transakcyjne na rynku wtórnym.
Czy można zbudować drabinę wyłącznie z detalicznych obligacji Skarbu Państwa?
Tak, ale nie zawsze będzie miała idealnie równe terminy. W sierpniu 2026 roku standardowa oferta obejmuje obligacje 3-miesięczne oraz 1-, 2-, 3-, 4- i 10-letnie. Można więc stworzyć szczeble 1–4 lata albo budować drabinę przez zakupy kolejnych emisji w różnych miesiącach.
Czy trzeba sprzedawać obligacje, gdy zbliża się termin kolejnego szczebla?
Nie. Sednem strategii jest dopasowanie terminu wykupu do terminu potrzeb finansowych. Sprzedaż przed terminem powinna być raczej rozwiązaniem awaryjnym, ponieważ może oznaczać opłatę za przedterminowy wykup albo stratę wynikającą z ceny rynkowej.
Czy obligacyjny ETF działa tak samo jak drabina pojedynczych obligacji?
Zwykły ETF obligacyjny nie. Fundusz utrzymujący stałą średnią zapadalność stale wymienia papiery i sam nie ma jednego określonego dnia wykupu, w którym inwestor odzyska z góry ustaloną wartość nominalną. Bliżej klasycznej drabiny są fundusze typu target maturity, mające określony rok zakończenia.
Pierwszy krok nie powinien więc polegać na szukaniu obligacji z najwyższym oprocentowaniem. Najpierw rozpisz kwoty, które mogą być potrzebne w kolejnych latach, i przypisz do nich terminy wykupu. Dopiero później dobieraj ROR, DOR, TOS, COI, EDO albo obligacje z rynku wtórnego. Jeśli w obecnym portfelu wszystkie obligacje zapadają w jednym roku, to właśnie tę koncentrację terminów warto usunąć jako pierwszą.
Więcej informacji na: obligacje inwestują, stóp procentowych.
